Илаш гын, калыкым пагален, мураш гын, уло чон дене

10.09.07

Эрик Сапаев лÿмеш опер да балет театрын солисткыже, Марий Элын сулло артисткыже Лидия Бочкареван творчествыштыже тиде идалык лÿмгече шотан, манаш лиеш. Ынде 20 ий тудо - профессионал сценыште.

Марий мурызо-шамыч кокла гыч Лидия Ивановнан пÿрымашыже пешак ойыртемалтше. Тудо И.Палантай лÿмеш музык училищын вокал пöлкаштыже моткоч пагалыме туныктышо А.В.Крылова дене тунемын, а вара Ленинградысе консерваторийыште (тÿнямбалне эн сылне олан чапле сымыктыш полатыштыже) опер мурызо семын кÿкшö туныктышым налын, мурымо усталыкым шуарен. Шагал марий мурызылан тыгай пиалже шыргыжалын.

"И.Палантай лÿмеш музык училищым тунем лекмекем, Озаҥышкат, Свердловскышкат каяш йöн ыле, - каласкала мурызо. - Но мый Ленинградымак ойырен налынам. Тиде ола мыланем изиэм годсекак чот сай шарнымашым коден. Эше Марий Турек школышто тунемме годым мемнам Ленинградыш экскурсий дене намиеныт ыле. Чот келшен шинчын, вет кажне ошкылышто историй, тÿвыара дене кылдалтше вер тыйым вашлиеш. Шкаланем ойленам: "Мый эше тиде олашке садак толам". Ленинград консерваторийыш логалаш куштылго лийын огыл. Йошкар-Олаште музык училищым отличий дене тунем лектынам гынат, икымше ийынже тöрсыр дене вашлияш пернен. Ик ий Марий капеллыште пашам ыштышым, солисткылан. Но шонымашем деч кораҥын омыл: 1983 ийыште угыч Ленинградыш каенам да консерваторийыш, кугу нелылыкым шижде, пурен кертынам. Музык шотышто спецпредмет-влакым "визытанлан" гына сдатленам".

Чыным ойлаш гын, мурызылан изишак "ош кöранымашемат" лекте. Палем: Нева серысе тиде олаште, консерваторийыште, моткоч чапле кугу концерт зал уло. Тушто тÿнямбал кÿкшытан мурызо, музыкчо-влак шуко гана мастарлыкым ончыктеныт. Лидия Бочкареваланат Борис Штоколовым, Барбара Хендриксым, Юрий Башметым, Иегуди Менухиным, Елена Образцовам, Ирина Богачевам да молымат ужын, мурымыштым, шоктымыштым колышташ пиал логалын.

Тыге лектын: тудын специальность дене туныктышыжо шукын лийыныт. Но консерваторийым ХХ курымын шöртньö сопраножо Галина Ковалева дене тунем пытарен.

Консерваторий деч вара марий мурызым Ленинградыштак кодынешт улмаш. Но Лида шочмо Марий кундемышкыже пöртылын.
Йодышемжат лие: "Лидия Ивановна, огыда öкынö Йошкар-Олашке пöртылмыланда? Вет ойлат: кугу олалаште мурызо-шамычлан творчествыште сеҥымашке шуаш корно утларак кумдан почылтын. Теве Галина Ластовка, Герман Апайкин да молат тидымак пеҥгыдемдат".

"Илышемлан öкынаш йöршын нимолан. Йошкар-Олашке, Э.Сапаев лÿмеш опер да балет театрыш, толмекем, иканаште вÿдышö партий-влакым мураш пуэныт, - чон почын каласкала опер тÿҥмурызо. - Оперыште, опереттылаште 30 наре партийым мураш пиал логалын".

"Мотор Елена", "Фауст", "Кугыжан оръеҥже", "Севильий ÿптÿредше", "Сильва", "Граф Люксембург" да молат мурызын лирик сопраножо дене сöрастаралтыныт. А "Евгений Онегин" оперыште Татьянан тÿсакаже - Лидия Ивановнан мотор сын-кунжыланжак, чатка кап-кылжыланак, лирик сопраножланак келшыше.

Марий ончышо мурызым "Акпатырыште" Эвикан, "Кеҥеж йÿдыштö" Ольган, "Алдиарыште" Тявин тÿсакаштым мастарын чоҥымыж гочат пала.

"Алдиар" оперыште мурымыжым Л.И.Бочкарева поснак сеҥымашлан шотла. Тиде оперыште тÿҥжö сай йÿк гына огыл, эше рольым чот тыршен модман. Элина Архипова кажне мурызын йÿкшым шижын моштен возен.

Лидия Ивановна дене Э.Сапаев лÿмеш опер да балет театрыште, гримеркыштыжо, кутырена. "Тиде гримерка моткоч историеш кодшо да шкешотан. Шке жапыштыже театрыште пашам ыштыше лÿмлö еҥ-влак шукын тыште лийыныт. Драме актриса-влак Мария Семеновна Митрофанова, Галина Николаевна Ямаева да молат. А гастроль дене толшо-влакше! Теве чапланыше сопрано Монтсеррат Кабалье кодшо ийын мемнан театрыш толын ыле. Тиде гримеркыштак, теве тиде пÿкеныште шинчен, - шыргыжалын ойла Лидия Ивановна. - А балет шÿдыр-влак кокла гыч Илзэ Лиепа, Анастасия Волочкова да молат тиде гримеркышто шинченыт". Икманаш, марий солисткылан гримеркыжымат сайымак ойыреныт. Тидат пагалымашым шочыкта.

Опер мурызо-влаклан театрыште пашам ышташ куштылгак огыл. Драматический рольымат сайын чоҥыман, мурымо йÿкат йоҥгыдылыкшо дене ойыртемалтшаш. Опер сымыктыш кугу усталыкым, вийым йодеш. "Кум "китыште" тиде паша: музык, драме, сценографий. Кажныже сылнылык дене ойыртемалтшаш, - шонымашыжым радамла опер мурызо. - Чаманаш логалеш, таче кечын роль шагалрак. Кум оперыште идалыклан тÿҥмурызо семын вÿдышö партийым мурет - Юмылан тау манат. Тыгодым йоча спектакльым, эпизод-влакым ом шотло.

Мемнан театрын репертуарже оперыланат, опереттыланат пеш поян. Сай мурызо-шамыч улыт, но öпкешт уло спектакльлаште тÿҥ партийым шагал мурымылан. Роль кызыт шагал, но мом ыштет. Ме, актер-влак, режиссерын, дирижерын кидыштышт улына".

Мут толмашеш, лÿмлö руш опер мурызо Федор Шаляпинын репертуарыштыже куд опер партий веле лийын. Мо йÿкшылан келшен - тудым веле ойырен налын. Куд опер партий дене тÿням сеҥен налын да историеш кодын. Южгунам шуко дене огыл, а квалитет денат пагалымашым сулен налаш лиеш.

Мурызо-шамыч кызыт эстрадыш, шоу-бизнесыш лупшалтыт. Теве Россий эстрадыштат опер солист-шамыч койылалтат.

Лидия Бочкареван шонымаште, тиде нимынярат уда огыл. Вет калык сай йÿкан мурызым эре куанен вашлиеш. Каласыш: "Теве Николай Басков, Дмитрий Хворостовский ончышым чот кумылаҥдат. Эше изиэм годымак мый шкежат Муслим Магомаевым моткочак чот йöратен колыштынам. Радиорепродуктор пелен пылышемым шынден, шулен каен колыштам ыле. Шукерте огыл тиде чапланыше мурызо 65 ияш лÿмгечыжым палемдыш. Ик телепередачыште моткоч лÿмлö опер мурызо Галина Вишневская тыге мане: "Муслим Магомаев эстраде гыч моткоч ондак кайыш, а тудын кÿкшытыш шуын, вержым таче иктат айлен огеш керт".

Опер ден эстраде мурызо-влак пырля-пырля моткоч кугу сеҥымашке шуын кертыт. Пример шотеш Фредди Меркьюри ден Монтсеррат Кабальен, Андреа Бочелли ден Сарра Брайтманын, Герман Апайкин ден Елена Кузьминан да молынат дуэт дене мурымо творчествыштым палемдаш лиеш. Марий-шамыч кокла гыч теве мемнан театрын солистше, Марий Элын сулло артистше Олег Логинов эстрадыште лектеда. Мыят концертлаште муренам гын, калык эреак сайын вашлийын. Но шоу-бизнес, эстраде кугу оксам йодыт. Чапле фонограмма, продюсер кÿлыт. А опер мурызын тидлан оксаже уке.

Эше икмыняр ий ончыч марий эстраде мурызо Алексей Изибаев дуэт дене мураш мылам темлен ончен ыле. Мый тиде мурызын усталыкшым аклем. Олег Логинов денат ты шотышто мутланенна. Ончыкыжо ала дуэт денат, классика произведенийлан чапле фонограммым возен, сценыш лекташ йöн лектеш".

Дуэт дене мураш, чынжымак, утларак сöрал. Лидия Ивановна эше Марий капеллыште пашам ыштымыж годымак умылен: сценыште мурен шогаш гына тудын чонжылан келшыше сомыл огыл. Семын, мутын шонымашкыже пураш, рольым чоҥаш, сценыште партнер-влак дене пырля лияш чон ÿжеш.

Опер мурызын мурсаскажым вияҥдымаште мурымо партий веле огыл, илыш условият кугу верым налеш. Тидыже эсогыл йÿклан влиянийым ышта.

"Мыят пеш шуко жап, 15 ий, "Онар" тÿшкагудышто иленам, - шарналта мурызо. - Мо тиде тыгай - шке гычак сайын палем. Садлан молымат умылем. Айдемын ласкан илаш верже лийшаш. Мый пеш кугу таум ойлем Марий Элын президентше Леонид Игоревич Маркеловлан, Марий Эл правительстве вуйлатышын алмаштышыже, тÿвыара, печать да национальность паша шотышто министр Михаил Зиновьевич Васютинлан - нунын полшымышт дене пачерым налын кертынам. Мемнан театрын солистше Олег Логинов тений у пачерыш ешыж дене илаш куснен. Тидыже опер мурызылан - пешак кугу полыш".

Творчестве еҥ историйыш логалаш гына пашам ок ыште. Лидия Ивановналан уло мом садак илен-толын шарналташ. "Кеҥеж йÿд", "Акпатыр", "Алдиар" опер-влакым, А.Лупповын, В.Даниловын Йÿклан да симфоний оркестрлан концертыштым радион, телевиденийын фондышкышт возымо.

Л.И.Бочкареван тÿҥ эҥертышыже - ешыже. Умылен моштышо пелашыже уло. Ольга ÿдырыштын музык шотышто усталыкше сайын палдырна. Профессиональнын тудо пианино дене шокта. "Марий Элын самырык талантше-влак" республикысе конкурсышто тений лауреат лÿмым сеҥен налын ыле. Джаз мурызо семынат сеҥымашыже уло.

Илыш йыжыҥан, ойла калык. Кечат ончалеш, пылан игечат лиеш. Лидия Ивановна дене вашлийын мутланыме годым уремыште кече моткоч сай, шокшо ыле. Каваште ик лапчык пылат уке, манаш лиеш.

Мурызын чоныштыжо волгыдо кече утларак лийже. Сценыште эше шуко спектакльыште мураш Юмо тыланда, Лидия Ивановна, йöным ыштыже. 

Юрий Григорьев

Д.Речкинын фотожо

Важ: "Марий Эл" жаплышташ