"Висвис пушан орлыкем"

26.12.07

Марий самырык театр ончышын кумылжым шукерте огыл у премьер дене савырен: драматург Зинаида Долгован пьесыж почеш шындыме "Висвис пушан орлыкем" драмe икымше гана модын ончыкталтын

Икымше гана черетан у спектакльыште артист-влакын рольым модаш лекмышт годым ончышо такше, "але икымше гана веле вет" маншыла, утларак умылен вашлияш ямде. Но мо öрыктарыш: ты гана икымше ой-шомак гыч тÿҥалын спектакль мучаш марте герой-влакын тÿсакашт кÿрылтыш деч посна, рашын сÿретлалт кодыч. 

Тидым умылтарашат лиеш. Пьесе моткочак виян да сай, садлан артист-шамычат уло моштымашыштым пуаш ямде улыт, геройыштын илышышт дене илат. Драматург З.Долгова у темым тарваташ тыршымыж дене чÿчкыдынак куандара. Тиде гана тудо кочо пÿрымашан, неле койыш-шоктышан самырык тукымын куанже ден ойгыжым пьесыштыже шке чонжо гоч колтен да лош пайлен манаш лиеш. 

Действий ял деч мÿндырнак огыл верланыше ончычсо мÿкш отарыште эрта. Ондакше тудо колхозын лийын. Но кудалтен кодымо мланде кумдыкышто мÿкш отарын олмыжак веле кодын. Тыште самырык-шамыч "лакемыныт", илыш пыжашым муыныт.

Шыже шуын. Пушеҥге нарынче лышташлажым вела. Декорацийым сÿретче С.Таныгин моторын сöрастарен, икымше ончалтыш гычак ончышо еҥын кумылжым савыра. Кÿжгÿ пушеҥгын укшлаштыже йоча-шамыч "пыжашым" ыштеныт. Тидыже пий пыжашым шарныктас. Сÿретче тугеже тыштат сай таҥастарымашым муын: йоча-шамыч улыт гынат, пÿрымашышт пий илыш дене иктак? 

Тышке нуно кузе да молан логалыныт? Виктыр Пайдушев (Марий Элын сулло артистше А.Михайлин) 17 ияш веле, но тудо илыш тöрсыреш шуаралтын шуын. Ондак аваж дене тиде мÿкш отарым ороленыт. Но ава колымо деч вара тыштак кодын, вет ялыште - шочмо суртшын олмыжо гына. Тудын пеленак кум рвезе илат: Петро (А.Купсольцев), Когуш (И.Актуганов) да изи Ольош (А.Кожевников). Кумыньыштымат Виктыр "шулдыр йымалныже" арала. Тудлан ÿшанат, садлан Виктыр изай маныт.

Изи Ольош, кудалтен кодымо рвезе, аважын пöртылмыжым моткоч вуча. Ӱшана: кычал муыт.

- Аватше кö, могай? - милиций пашаеҥын койдарен йодмыжлан вашешта:

- Авам поро, сай.

- Но вет тыге кычалын муаш огеш лий. Аватшын пылышыже, шинчаже, нерже, тÿрвыжö могай?

- Ӱпшö висвис дене ÿпша. Козырарак кидан…

Тиде ойсавыртыш пьесын лÿмышкыжак возын.

Школыш тунемаш миенат, "тиде - бродяга Зоян эргыже!" манын, иктаҥашыже-шамыч мыскылен колтеныт. Моткоч чоныш логалше сцена… Актер А.Кожевников тиде геройжын тÿсакашкыже тунар чот шыҥен - ончал, ошкыл колта путырак ÿшандарышын. Ончылнына изи икшывак, шонет. 

Ольошын поро чонан лийын кушмыжлан öрат, да чон йывыртен колта: 

- Кушкын шумекем, мый миллиардер лиям. Чылаштлан полшаш тÿҥалам: Виктыр изайлан - мÿкшым ончаш, а сокыр Соню кокайлан операцийлан оксам пуэм. Ала авамат пöртылеш…

"Эх, уныкам, чылан тыйын гай лийыт ыле гын…" - келгын шÿлалта поро чонан Олю кокай (ялысе ÿдырамашын образшым почын пуаш Марий Элын сулло артисткыже С.Гладышевалан ÿшаныме).

Виктыр деке мÿкш отарыш ола гыч рвезе ден ÿдыр толын лектыт. Нунынат кугу ойгышт уло. Тидыжак нуным ялыш конден. Миша (А.Медведев) дене Виктыр жапыштыже пионер лагерьыште канымышт годым палыме лийыныт улмаш. Ола гыч пырля толшо ÿдыр, Нина, - Мишан келшыме, йöратыме ÿдыржö. Тудо мÿшкыран. Рвезын аваже, Варвара Семеновна, торжа, йÿштö чонан ÿдырамаш (Марий Элын сулло артисткыже С.Никитина тыгай героиньын образшым ынде ончыктен тунемын шуын), кок йöратыше самырык чонын ушнымышт ваштареш тавадаҥ шога. Самырык ÿдырлан азам кудалтыктынеже: "Илаш вер уке. А мÿшкырым пижыктен кертын. Чараголя!" 

Сюжет моткоч вучыдымын вияҥеш. Колхозын поянлыкше, погыжо семын шотлалтше тиде мландым, мÿкш отарым Мишан ачаж ден аваже оксам тÿлен налыт. Тидыжым ышташ милиций пашаеҥ, оксам йöратыше, взяточник капитан Смоленцев (Марий Элын сулло артистше Б.Дмитриев) кугун полша. Тыште илыше-шамычлан ынде лектын веле кайыман. А кушко? Вет нуно пашам ыштен, шке гыч илен лекташ тунем шуыныт. Самырык улыт гынат, мÿкшымат ончат, вич омарта марте шукемден шуктеныт. Мÿйым ужален, чияшышт, кочкашышт наледат. Пареҥгымат шке ончен куштеныт. 

Молан тугеже поктен колтыман? Чыла тидыже - Мишан аважын осал шонышыжлан кöра… 

Мишан ачажым (Е.Ибраев) намыс нулта:

- Мом ме ыштылына? Келшен илыше ешым шалатена? Молан?

Тиде мландылан да оралтын чыла документ - тудын ÿмбалне. Садлан яра пуаш, пöлеклаш кöна. Тек нуно ерлан, мландылан, кушкыллан, пÿртÿслан куанен илат!

Герой-влакын кöргö чон шижмашыштым композитор, Марий Эл Кугыжаныш премийын лауреатше В.Захаров сылне инструментальный сем полшымо дене почын пуаш полша. Спектакльым тÿҥ режиссер, Россий искусствын сулло деятельже О.Иркабаев шынден.

Самырык тукымын проблемыжым почын пуышо у сай паша ончыкталте. Икте раш: тиде спектакль кужу ÿмыран лиеш.

Юрий Григорьев

Важ: "Марий Эл" газет