Уремыште - тÿтан, а чонышто - поэтын шокшо мутшо

26.01.08

Теве могай шарнымашым кодыш марий калык поэт Миклай Казаковын шочмо кундемыштыже эртыше лÿмгечыже

Уремыште поран гÿжлен. Тыгайыште ялыш автомобиль дене пураш огыл, тыгайыште ончыч корныжат лийын огыл. Но тиде кечын Кÿчыкэҥерыш чумыр Морко район гыч туныктышо ден тунемше-влакын тÿшкашт погынен. Ала санденак корныжат такырген. Да таклан огыл: тиде кечын шÿмбел ялем шке эргыже - марий калык поэт Миклай Казаковын шочмыжлан 90 ий темме пайремыш калыкым чумырен.

Пайрем тудынак лÿмжым нумалше сылнымут да краеведений тоштер гыч тÿҥалын. Поэтын бюстшо, тудын илыш корныж дене палдарыше стенд ден книгаже-влак - чылажат палыме, лишыл. Тоштер вуйлатыше Г.К.Сошина ден краевед кумылан туныктышо-ветеран Ю.П.Курсов ончычсо семынак уна-влакым поро кумыл да ÿстел чес дене вашлийыныт.

Муро сийымат ямдыленыт. А ончычсо туныктышем поэт лÿмеш возымо почеламутшымат йыштак ончыктыш:

"Пöртылаш огеш лий йортен кайыше жапыш,
Огеш лий тиде татым чарен шогалташ.
Ӱмыр мучко йоҥгалтын поэтын шиялтыш.
Шÿм-чонеш веле кодын чаманен шарналташ…"

Вара тиде почеламутымак пайремын тÿҥ ужашыштыже, ялысе тÿвыра пöртыштö, лудын пуыш. Чаманен веле огыл, пагален шарналташ погынен ыле тышке калык. Верысе Эҥерсола ял шотан илем вуйлатыше А.А.Васильев, Морко район администрацийын тÿвыра отделжым вуйлатыше А.А.Александров, пайремын озаже семын, тушко толшо-влакым саламлышт. 

Тыгаяк саламлымашым тÿвыра, печать да национальность паша шотышто министр М.З.Васютинын лÿмжö дене тусо организационно-творческий отделын консультантше Ю.В.Алексеев лудын пуыш да, ончычсо артист семын, пагалыме поэтнан почеламутшымат йоҥгалтарыш.

Тудын поэзийже яра вереш шочын огыл - ялын поян историйже, ушан да поро чонан калыкше, кундемын сöраллыкше тидлан негыз лийыныт, каласыш виктер вуйлатышын алмаштышыжын секретариатшым вуйлатыше А.Н.Иванов. Писатель ушем вуйлатыше В.В.Крылов, "Марий Эл" газетын редакторжо, поэтесса З.М.Дудина, мер пашаеҥ, Марий Эл радион шеф-редакторжо В.А.Мочаев лÿмгечызын суапле пашажым шарналтыме дене пырляк шке чумырен але чон гыч кÿктен лукмо книгаштым тоштерлан, верысе школлан да ялын пагалыме ветеранжылан кучыктышт. Марий Элын сулло артисткыже Светлана Строганова лыжгалыкше да яндар йÿкшö дене ончышын кумылжымак савырыш.

Чыла тиде мут, чыла тиде пöлек Кÿчыкэҥер ялын лÿмлö эргыже Миклай Казаков лÿмеш ыле. Ме тудым шочмо сылнымут мастар-влак коклаште эн кÿшкö нöлталтше да чапланыше поэт семын палена. А чонешнаже эн ончычак тыглай, поро да тыматле улмыж дене келге кышам коден. Тудын шольыжынат, пашан ветеранже В.И.Ильинын, тыгай пайремыш толын, нимом шижтарыде, шыпак колышт шинчымыжым ик гана веле огыл ужалтын. Но тудлан мутым пуаш веле огыл, лÿмжым ушештарашат мондымо дыр. А тиде гана ветераным сценышкак ÿжыч да пöлекым кучыктышт.

Поэтым пагаленак, район вуйлатыше-влак С.Х.Григорьев ден В.И.Иванов кугу погынымаш деч вара, каналтыде да пораным ончыде, вигак тышке кудал толыныт. Кузе от тол, вет тышке районысо 21 школ гыч 200 наре тунемше ден туныктышо погыненыт. Нуным кугу поранан игечыште тышке кондаш корным да йöным район вуйлатыше ден корно озанлык пашаеҥ-влакак ыштеныт. Да Казаков лудмашке толшо-влакшат тыгай кечын да тыгай корныш тарванаш лÿдын шоген огытыл. Тидыже калык поэтым калыкнан чынжымак йöратымыж нерген ойла огыл мо?!

А кузе нуно, тунемше-влак, тудын почеламутшым чонышт вошт колтен да колыштшо-влакын чонышкышт шукташ тыршен, лыжган, но тунамак вургыжын, йочала тыглайын, но тунамак мастарын йÿк дене модын лудыныт. Йоҥгалтше йÿкышт дене веле огыл, койын моштымышт денат кумылым савыреныт. Лач тыгак аклаш лиеш тÿрлö ийготан-влак коклаште икымше верым налше Надя Николаеван (Эҥерсола), Людмила Карпован (Шеҥше), Александр Михайловын (Морко, 1-ше школ) лудмыштым. 

Куандарышт, йöратыме поэтлан пöлеклен, шке возымо почеламутышт дене Нурÿмбал школын тунемшыже-влак Разиля Хабибрахманова, Николай Борисов да Вероника Семенова. Вургыж шонкалаш таратышт поэтын илыш-корныжо да творчествыже негызеш келыштарыме инсценировкышт дене Нурÿмбал, Моркысо 1-ше да Ярамарий школ-влакын тунемшышт. 

Муро пöлекымат кажне гаяк школ гыч конденыт ыле. Тыге залыште йоҥгалтше муро ден почеламут, уремыште гÿжлышö мардеж ден пораным сеҥен, поэтын творчествыже ден тудым пагалымашын куатанрак улмыштым эше ик гана пеҥгыдемден ончыктышт.

Юрий Исаков

Важ: "Марий Эл" газет