"Кочшаш киндем, йÿшаш вÿдем - шочмо йылме!"

25.02.08

Шочмо йылме илышым тÿзатымаште, чон поянлыкнам аралымаште пеш кумда верым айла. Тидым шотыш налын, ЮНЕСКО-н конференцийже 2000 ий гыч Шочмо йылмын тÿнямбал кечыжым ий еда 21 февральыште палемдаш темлен. Тудын эскерен шотлымыж почеш, тÿнямбалне улшо 6000 йылме гыч пелыж наре лишыл жапыште йомын кертеш. 

Йöратыме шочмо марий йылмына нерген Марий Эл Республикын калык поэтше Семен Николаев дене мутым вашталтышна.

- Семен Васильевич, Те ÿмыр мучко йылме дене пашам ыштенда. Кочшаш киндат, йÿшаш вÿдат йылме поянлык, йылме куат полшымо дене толын. Мо тыгае таче Тыланда шочмо йылме?

- Ӱмыр корнышто йылме сомыл эше кудымшо классыштак мыйым авалтен. Туныктышем Илья Васильев шкенжын возымо "Мемнан олана" романжым лудыкта ыле. "Ончо, Семон, южо вереже мый дечем сайын тöрлетыс!" - манеш ыле. Тыге изинекак еҥ возымым тöрлаш йöратенам. Радиоштат, телевиденийыштат тыршымем годым ты койыш чот полшен. "Ончыко" журнал редактор улмем годымат Михаил Якимов, Алексей Мурзашев, Юрий Артамонов дене каҥашен пашам ыштена ыле. Тыгай лийын туныктышемын илыш пöлекше. Садлан шочмо йылме, тыйын йодмет семынак, кочшаш киндемат, йÿшаш вÿдемат лийын. Тыгай куатле мыйын шочмо марий йылмем.

- Шочмо йылме, шочмо калык нерген ятыр сылне ойым каласенда. Таче ты шотышто Тендам утларак мо тургыжландара?

- Тиде йодышлан вепс калыкын пÿрымашыжлан эҥертен вашештем. Вепс калык моткоч шагал чотан. Эртыше курымышто ты калык тÿп мландыж гыч кораҥдалтын да Карелий кундемыште вераҥдалтын. Ятырынже вепс улмышт деч вожылын иленыт. Тыге нуно шочмо йылмыштым монденыт. Нунын коклаште таче чапланыше политик-влакат улыт, маныт. Тиде - посна калыкын трагедийже. Кызыт кум ялыште пайдаланыме вепс йылме негызеш сылнымут йылмым чумыраш пижыныт. Икымше почеламутлан муро возалтын. Виеш мондыктымо йылмым пöртылташ пижыныт гын, чылажат арам ок ышталт, шонем.

- Те тÿнямбал сылнымутым, родо-тукым калык ойпогым ятыр кусаренда. Ты паша шочмо йылмылан мом пуа? 

- Кусарыме паша эн ончычак авторлан шуко уым почеш. Ты шотышто Марий Элын калык артисткыже, режиссер Сарра Степановна Кириллован мутшым шарналтыде ок лий. Шекспирын "Король Лир" пьесыжым кусарыме годым тудо ойлен: "Очыни, чот орланышыч. Пÿтынь тÿням авалтен ончыкташ, келге философий поянлыкым шочмо йылме дене почын ончыкташ куштылго огыл". Чынак, ты паша Ялтыште верланыше писатель-влакын пöртышкышт кок гана мийыме дене, пÿкенеш йолышталт шинчын ышталтын. Тылеч вара мый эше ятыр кусаренам. Шкетан лÿмеш театрыште Шекспирынак "Двенадцатая ночь", Мольерын "Тартюф" произведенийышт почеш спектакль-влак шындалтыныт. "Калевала" эпос почеш шындыме драма калык ушеш кодын. Кусарыме паша шочмо йылмынам у мут дене пойдараш, мутын куатшым вияҥдаш полша.

Ме, марий-влак, чÿчкыдынак йылме пашана нерген моктанаш йöратена, туге гынат тачысе кечылан ыштыме пашана эше ÿлнырак улеш. Вес калык-влак дене таҥастарымаште йылме ончылно порысна пеш кугу кодын. 

- Таче самырык автор-влаклан сугынь ойда могайрак?

- Йылмым вияҥдыме паша гыч икмыняр кораҥынам гынат, моткоч тÿткын эскерен лудам "Марий Эл" газетым, моло савыктышым. Кызытсе ятыр самырык возышо, эфирысе журналист-влак кÿшыл школын пырдыж коклаж гыч лектыныт. Тушто виян туныктышо-влак пашам ыштат. Туге гынат самырык-влак пеш ÿҥгыргышö йылме дене возат, кутырат. Тыгайым лудын, кумылем вола, южгунам тыгай ситыдымаш öрыктарен сырыкта. Чÿчкыдынак автор-влак дене вашлийын, вуйыштым ниялтен кутырен колтымо шуэш. Редактор Александр Саликович Абдулов самырык редактор улмыж годым вашлийын мутланаш йöным ышта ыле. 

Шочмо йылмын куатше, сылнылыкше, вийже, лудшын кумылжым савырен моштымыжо ынже йом ыле, шонем. Мый дечем вара толшо тукымлан шочмо йылмым аралаш сугыньлем.

Зоя Глушкова

Важ: "Марий Эл" газет