Чумбылат

Чумбылат - иктешлыме образ. Тудын лÿмжö кумдан шарлен да ятыр марий-влак тудлан кумалыныт. Но тÿрлö семын лÿмденыт: Лемдэ Курык кугыза, Курык ÿмбал керемет, Кугу еҥ. А утларакше тудо Курык кугыза лÿм дене палыме. Тудо марий-влакын онжо, шнуй талешкыже да тале сарзе-аралтышыже лийын. Тудо курыкышто илен, шке калыкшым тушман дечын пеҥгыдын арален.

Чумбылатын илыме верже Лемдэ эҥерын шола серыштыже, Кукарка деч латвич меҥге коклаште, верланен. Кок курык коклаште тудын карманжат лийын. Чумбылат манме умылымаш - тиде курыклан кумалме йÿла. Тыгеракак йоҥгалтше лÿман он-влак моло калыкынат улмаш. Мутлан, тыгай курык Юмо-влак улыт: Индийыште - Шамбала, Кокла Азийыште - Джамбул, Мордва мландыште - Чампас да молат. 

Чумбылат курыкым 1830 ий шыжым, марий-влак тетла шке Чумбылат Юмыштлан ынышт кумал манын, нуным христиан вераш савыраш шонен, моско митрополит Филаретын кÿштымыж почеш пудештарыме. Но Курык кугызалан калыкын ÿшанжым ÿштыл луктын кертме огыл.

Курыкысо Кугу кÿм пудештарымашын амалже XIX курымын 20-шо ийла мучаште марий-влак коклаште кÿсотышто кумалмаш моткоч кумдан шарлен. Мутлан, 1827 ийыште Чарла уезд, Морко кундемысе Варангыш ял воктене марий-влак кугу шыже кумалтышым эртареныт. Тушко 4 000 утла еҥ погынен. А ик ий гыч, 1828 ийыште, Шернур вел Купран кÿсотышко кумалаш 3 000 утла еҥ кумалаш толын. Тыштыже 134 тулолмо лийын, 99 тÿрлö вольык да куйыквусо дене 99 онаеҥ кумалын.

Текстым Валентин Колумб лÿмеш рÿдер-тоштерын 2003 ийыште лукмо "26 вÿдшор - Марий Талешке кече" лÿман брошюр гыч налме. Брошюрым Валентин Колумб лÿмеш рÿдер-тоштер (чумырышо - Лайд Шемйэр) савыктен луктын. Оксам Тÿвыра да калык-влак кокласе кыл шотышто министрестве ойырен, ямдылашлан Евразий Фондын техникыжым кучылтмо.